Xiếc Mô Tô Bay Hiếu Nghĩa Nghệ Thuật Đầy Mạo Hiểm Sắp Lụi Tàn

Trong dòng chảy không ngừng của các loại hình giải trí hiện đại, những gánh xiếc mô tô bay từng là ký ức tuổi thơ của biết bao thế hệ, giờ đây đang dần chìm vào quên lãng. Môn xiếc "Wall of Death" (Bức tường tử thần) tưởng chừng đã lùi vào dĩ vãng, nhưng giữa những phiên chợ vùng sông nước miền Tây, một gánh xiếc gia đình vẫn kiên cường bám trụ, trở thành gánh xiếc mô tô bay cuối cùng còn sót lại trên dải đất hình chữ S.

Gánh xiếc Hiếu Nghĩa nỗ lực giữ lửa nghề

Gánh xiếc Hiếu Nghĩa, cái tên gắn liền với những màn biểu diễn thót tim, được dẫn dắt bởi ông Huỳnh Văn Niệm, 75 tuổi. Bắt đầu theo nghề từ năm 16 tuổi dưới sự hướng dẫn của anh trai, ông Niệm nay đã không còn trực tiếp biểu diễn mà truyền lại ngọn lửa đam mê cho các con trai mình. Ông bồi hồi nhớ về thời hoàng kim của xiếc: "Những năm 1983 tôi ra Hà Nội diễn xiếc ở công viên Thống Nhất, khán giả đến đông lắm, diễn gần 100 suất/ngày còn không kịp phục vụ. Ngày ấy, tôi còn đi truyền nghề cho nhiều đoàn xiếc trong và ngoài nước".

Tuy nhiên, ông Niệm chia sẻ hiện tại "nghề này chua lắm, người trẻ bây giờ không còn hứng thú nữa, muốn giữ nghề mà sao khó quá". Hàng chục năm qua, gánh xiếc của ông đã rong ruổi khắp mọi miền đất nước, chứng kiến nhiều học trò phải bán cả sân khấu biểu diễn làm sắt vụn. Giờ đây, chỉ còn ông và các con trai vẫn cố gắng bám trụ, duy trì bộ môn nghệ thuật đầy mạo hiểm này.

Thực trạng đáng báo động của xiếc mô tô bay Việt Nam

Hơn một thập kỷ trở lại đây, lượng khách đến xem xiếc giảm sút đáng kể. Tại An Giang, nơi đoàn đang lưu diễn, cứ 17h hàng ngày, diễn viên Huỳnh Việt Lào, con trai thứ của ông Niệm, lại mang chiếc xe biểu diễn ra trước cổng rạp, nẹt pô ầm ĩ để thu hút sự chú ý của khán giả. Bà Nguyễn Thị Tay, vợ ông Niệm, người bạn đời và cũng là "tay hòm chìa khóa" của gánh xiếc, đã cùng ông rong ruổi gần 50 năm qua.

Giá vé xem xiếc, dao động từ 20.000 đến 30.000 đồng/người, đã được giữ nguyên hơn 10 năm qua, phản ánh phần nào sự khó khăn trong việc duy trì hoạt động. Ba diễn viên chính của gánh xiếc Hiếu Nghĩa là anh Huỳnh Việt Lào, Huỳnh Nam Quốc và anh Nguyễn Văn Minh. Hai anh em Lào và Quốc được cha mẹ đặt tên theo những kỷ niệm trong hành trình lưu diễn. Riêng Nguyễn Văn Minh, một người hàng xóm yêu thích bộ môn này, đã xin theo và được ông Niệm tận tình truyền nghề.

Kỹ thuật và sân khấu đặc biệt của xiếc mô tô bay

Những chiếc mô tô biểu diễn, vốn là xe Peugeot của Pháp từ thời ông Niệm, nay chỉ còn lại phần khung. Chúng đã được hàn nối, thay thế nhiều lần với động cơ Honda và tay ga chế lại để phù hợp với những màn nhào lộn trên "bức tường tử thần". Mỗi buổi diễn kéo dài 15 phút, bắt đầu với màn xuất phát của Huỳnh Việt Lào, tiếp nối là màn đồng diễn của cả ba người, và kết thúc bằng những động tác khó do diễn viên Nam Quốc thực hiện.

Sân khấu là một vòng tròn đặc biệt với đường kính 5m, cao hơn 5m, được ghép từ các miếng gỗ vuông góc với mặt đất. Khán giả đứng ở độ cao hơn 4m, cảm nhận rõ sự rung chuyển, rầm rập mỗi khi xe lao lên mép hình tròn phía trên. Anh Huỳnh Nam Quốc, một trong những diễn viên chính, chia sẻ: "Trước đây, loại hình xiếc này được khán giả đón nhận bởi sự lạ mắt và cảm giác mạo hiểm. Tuy nhiên, giờ đây khán giả không còn quan tâm, khách xem ít dần".

Anh Nam Quốc học lái mô tô bay từ cha vào năm 16 tuổi. Ông dạy anh những kỹ thuật trình diễn từ đơn giản đến phức tạp. Sau khi ông già yếu thì anh thay cha làm người diễn chính. "So với cha, kỹ thuật của tôi chỉ được 7/10", anh Nam Quốc khiêm tốn nói. Đoàn xiếc thường tranh thủ những lễ hội đầu năm để diễn, vì nếu không có lễ hội, sự kiện thì diễn không ai xem. Anh cho biết, "tiền lời chẳng có nhiều nên mẹ và vợ tôi bán thêm đồ ăn vặt, cá viên chiên ngay cạnh rạp xiếc để kiếm thêm". Thời gian nghỉ giữa các lượt diễn, anh tranh thủ phụ vợ bán hàng. Ngày thường, vợ chồng anh có một quán cơm ở TP Sóc Trăng, đó cũng là nguồn thu nhập chính của gia đình.

Cơ chế hoạt động và yêu cầu về kỹ thuật

Trước mỗi buổi diễn, các diễn viên phải kiểm tra lại xe máy cẩn thận. Đây là loại xe đặc biệt khi tay ga sẽ có khóa để khi thả tay xe vẫn phải duy trì tốc độ. Tốc độ phải đạt khoảng 40-50 km/h thì mới có thể "bay" trong vòng tròn gỗ. Sàn diễn đặc biệt với các miếng gỗ xếp nối tiếp tạo thành vòng tròn, có đường kính 5m. Phía dưới mặt đất là lòng chảo cao 1m để các diễn viên có đà xuất phát.

Khán giả không có ghế ngồi mà đứng ở độ cao hơn 4m so với mặt đất để cảm nhận sự rầm rập, rung rinh mỗi khi xe lao lên mép hình tròn phía trên. Đoàn diễn thường đi cả nhà, 7 người lớn và 4 đứa trẻ. "Chúng tôi đều phải rèn luyện để có sức khỏe dẻo dai, thần kinh thép", anh Nam Quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của thể chất trong bộ môn này.

Tương lai nào cho những người giữ lửa xiếc mô tô bay?

Trong bối cảnh các hình thức giải trí hiện đại lên ngôi, tương lai của xiếc mô tô bay trở nên bấp bênh hơn bao giờ hết. Những người như ông Niệm, bà Tay, anh Nam Quốc, anh Việt Lào và anh Minh, họ không chỉ là những nghệ sĩ biểu diễn mà còn là những người giữ hồn cho một loại hình nghệ thuật độc đáo. Sự cống hiến thầm lặng của họ cho nghệ thuật xiếc mô tô bay thật đáng trân trọng.

Việc xem xiếc mô tô bay giờ đây trở thành một trải nghiệm hiếm hoi, gợi nhớ về một thời vàng son. Hy vọng rằng, những nỗ lực không ngừng nghỉ của đoàn xiếc Hiếu Nghĩa sẽ nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ cộng đồng và các cấp quản lý văn hóa, để bộ môn nghệ thuật đầy mạo hiểm và cuốn hút này không bị mai một hoàn toàn.

Nếu có dịp về miền Tây, đừng bỏ lỡ cơ hội xem một suất diễn của đoàn xiếc mô tô bay Hiếu Nghĩa để tự mình trải nghiệm cảm giác hồi hộp, phấn khích và để ủng hộ những nghệ sĩ đang ngày đêm gìn giữ một phần di sản văn hóa độc đáo của dân tộc.

Lời kêu gọi ủng hộ

Hãy đến và trải nghiệm trực tiếp những màn trình diễn đỉnh cao của xiếc mô tô bay Hiếu Nghĩa. Sự ủng hộ của bạn không chỉ mang lại những giây phút giải trí hấp dẫn mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo tồn một di sản văn hóa độc đáo.