Tổ Nghề Sân Khấu Là Ai Bí Ẩn Của Ngày Giỗ Tổ 12/8 Âm Lịch

Ngày Giỗ Tổ nghề sân khấu, rơi vào ngày 12 tháng 8 âm lịch hàng năm, là một dịp lễ trọng đại và thiêng liêng đối với những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam. Đây là thời điểm để các nghệ sĩ tưởng nhớ, tri ân công lao của các bậc tiền bối đã dày công gây dựng và truyền dạy bộ môn nghệ thuật đầy tính nhân văn này. Tuy nhiên, đằng sau ngày lễ ý nghĩa này là những bí ẩn xoay quanh thân thế và sự tích của “ông Tổ” nghề sân khấu.

Ai là ông Tổ nghề sân khấu Việt Nam?

Câu hỏi "Ông Tổ nghề sân khấu là ai" luôn là một ẩn số thú vị, bởi nghệ thuật sân khấu Việt Nam vô cùng đa dạng với nhiều loại hình như tuồng, chèo, cải lương, kịch nói, xiếc, múa rối... Mỗi loại hình có thể có những vị tổ riêng, hoặc được gộp chung dưới một danh xưng chung là Tổ nghề sân khấu. Theo các nhà nghiên cứu và giới nghệ sĩ, có nhiều giai thoại và truyền thuyết khác nhau về nguồn gốc ngày Giỗ Tổ.

Truyền thuyết về hai vị hoàng tử

Một trong những giai thoại phổ biến nhất kể rằng, xưa kia có một vị vua hiếm muộn con. Sau nhiều năm cầu nguyện, hoàng hậu đã hạ sinh được hai vị hoàng tử. Tuy nhiên, hai người lại say mê ca hát, bỏ bê việc triều chính. Một lần, vì quá ham xem hát, hai hoàng tử đã lén rời cung và không may qua đời trong một vụ hỏa hoạn vào ngày 12/8 âm lịch. Linh hồn của họ được tin rằng vẫn luôn dõi theo và phù hộ cho những người theo nghiệp sân khấu. Từ đó, ngày này được chọn làm ngày giỗ Tổ, và trên bàn thờ của các đoàn hát thường có hai vật nhỏ tượng trưng cho hai vị hoàng tử.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng đây chỉ là cách người xưa lý giải và tôn vinh nghề, chứ hai vị hoàng tử chỉ là những khán giả yêu sân khấu chứ không hẳn là Tổ nghề.

Quan niệm về Tam vị Thánh Tổ

Một số nghệ sĩ và nhà nghiên cứu lại tin rằng, Tổ nghề sân khấu gồm ba vị được gọi chung là Tam vị Thánh Tổ. Vị Tiên sư được xem là người khai sáng ra nghệ thuật sân khấu, vị Tổ sư là người tiếp nối và lưu truyền nghề, còn Thánh sư là những soạn giả tài hoa, có đóng góp lớn cho nền văn chương sân khấu.

Giai thoại về vua, ăn mày và ăn cướp

Một cách lý giải khác lại cho rằng, Tổ nghề sân khấu bao gồm ba nhân vật đại diện cho các tầng lớp trong xã hội: vua, ăn mày và ăn cướp. Giai thoại này mang ý nghĩa sâu sắc về sự bao dung và tôn trọng tất cả các nghề, bởi lẽ, để tái hiện nhân vật trên sân khấu, người nghệ sĩ cần phải hóa thân, học hỏi từ mọi khía cạnh của cuộc sống, kể cả những nghề thấp kém.

Việc có Tổ là người ăn mày cũng lý giải phần nào cách người nghệ sĩ không than vãn về những khó khăn, vất vả trong nghề, xem đó là “phúc phần” của mình. Còn việc coi kẻ cướp là Tổ nghề lại mang ý nghĩa các đoàn hát sẽ được bình an, không bị trộm cắp.

Ý nghĩa và nghi thức ngày Giỗ Tổ Sân Khấu

Dù có nhiều dị bản về nguồn gốc, ngày Giỗ Tổ nghề sân khấu 12/8 âm lịch vẫn luôn giữ một vị trí đặc biệt trong tâm thức của người Việt. Đây không chỉ là ngày lễ tôn vinh các bậc tiền bối mà còn là dịp để cộng đồng nghệ sĩ:

• Tưởng nhớ và tri ân: Thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã khai sáng, cống hiến và truyền bá nghệ thuật sân khấu qua các thế hệ.
• Cầu mong may mắn và thành công: Cầu mong sự nghiệp diễn xuất, sáng tạo được thuận lợi, suôn sẻ, gặt hái nhiều thành công và có những tác phẩm hay phục vụ công chúng.
• Gắn kết cộng đồng: Là dịp để các nghệ sĩ từ nhiều lĩnh vực, đoàn hát gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm, thắt chặt tình đoàn kết và cùng nhau gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Nghi thức cúng Tổ thường diễn ra trang trọng tại các nhà hát, đoàn kịch, trường nghệ thuật và cả những nghệ sĩ tự do. Mâm cỗ cúng Tổ thường bao gồm các lễ vật truyền thống như trái cây, hoa tươi, hương, đèn, rượu, trà, bánh trái và các món ăn đặc trưng tùy theo vùng miền và điều kiện của mỗi đoàn hát hay cá nhân.

Ngày Sân Khấu Việt Nam 12/8 Âm Lịch

Vào năm 2011, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức công nhận ngày 12/8 âm lịch là “Ngày Sân Khấu Việt Nam”. Quyết định này không chỉ khẳng định giá trị và tầm quan trọng của sân khấu trong đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc mà còn nâng cao vị thế của người làm nghệ thuật sân khấu.

Ngày Sân Khấu Việt Nam đã trở thành một ngày hội lớn, là dịp để các đơn vị nghệ thuật, các nghệ sĩ biểu diễn những tiết mục đặc sắc, đồng thời là cơ hội để khán giả hiểu thêm về những cống hiến thầm lặng của người nghệ sĩ. Lễ giỗ Tổ cũng là một nét đẹp văn hóa, giúp nuôi dưỡng tinh thần yêu nghề và xây dựng một cộng đồng sân khấu đoàn kết, phát triển.

Lịch Giỗ Tổ Sân Khấu các năm tới

Việc chuẩn bị và tổ chức lễ giỗ Tổ Sân Khấu ngày càng được quan tâm. Dưới đây là lịch Giỗ Tổ Sân Khấu trong những năm sắp tới để quý vị tiện theo dõi:

Dù câu hỏi "Tổ nghề sân khấu là ai" có thể còn nhiều tranh luận, nhưng ý nghĩa của ngày Giỗ Tổ thì luôn rõ ràng và thiêng liêng. Đó là sự tôn vinh quá khứ, gìn giữ hiện tại và hướng tới tương lai của nghệ thuật sân khấu Việt Nam.

Tổ nghề sân khấu điện ảnh là ai?

Khái niệm Tổ nghề sân khấu thường gắn liền với sân khấu biểu diễn truyền thống. Tuy nhiên, với sự phát triển của ngành công nghiệp điện ảnh, nhiều người cũng đặt câu hỏi về Tổ nghề sân khấu điện ảnh. Tương tự như sân khấu, điện ảnh là một bộ môn nghệ thuật tổng hợp, đòi hỏi sự đóng góp của nhiều lĩnh vực và cá nhân. Do đó, Tổ nghề điện ảnh cũng được hiểu theo nghĩa bóng, là sự tôn vinh những người đi tiên phong, những nhà làm phim, diễn viên, biên kịch tài năng đã đặt nền móng và phát triển nền điện ảnh nước nhà.

Các nghệ sĩ điện ảnh cũng thường tham gia các lễ giỗ Tổ sân khấu chung, hoặc tự tổ chức các buổi lễ tưởng nhớ những bậc thầy, những người có ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp của họ trong lĩnh vực điện ảnh.

Ba ông tổ nghề sân khấu là ai?

Như đã đề cập, quan niệm về ba ông tổ nghề sân khấu, hay Tam vị Thánh Tổ, là một trong những cách giải thích phổ biến. Vị Tiên sư đại diện cho sự khởi nguồn, khai sáng; vị Tổ sư là người kế thừa và phát triển; còn vị Thánh sư là những người có tài năng kiệt xuất trong sáng tác và biểu diễn. Sự phân chia này thể hiện một cách nhìn nhận có hệ thống về quá trình hình thành và phát triển của nghệ thuật sân khấu, từ những bước đi đầu tiên cho đến những đỉnh cao nghệ thuật.

Việc hiểu rõ về các giai thoại và ý nghĩa của ngày Giỗ Tổ giúp chúng ta thêm trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tiếp thêm động lực cho những người đang theo đuổi con đường nghệ thuật đầy thử thách nhưng cũng vô cùng vinh quang.