Ưu Bà Phạm Thị Trân Người Khai Sinh Nghệ Thuật Chèo

Thân thế và cội nguồn văn hóa của Phạm Thị Trân

Nghệ thuật chèo, với những làn điệu mộc mạc, dí dỏm và phản ánh chân thực cuộc sống, đạo lý của con người Việt Nam, đã trở thành một loại hình sân khấu đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Giữa không gian văn hóa ấy, hình bóng Ưu bà Phạm Thị Trân hiện lên như một ngọn đèn soi rọi thuở sơ khai, người đầu tiên đặt nền móng cho sự phát triển của nghệ thuật chèo. Nhiều hội thảo khoa học đã được tổ chức để làm sáng tỏ thân thế, sự nghiệp và quê hương của bà, trong đó có sự góp mặt của các nhà khoa học, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu tâm huyết. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Sơn, Viện Văn học, đã phát biểu tham luận về “Cội nguồn văn hóa Ninh Bình và sự xuất hiện tổ Chèo Ưu bà Phạm Thị Trân”, nhấn mạnh vai trò quan trọng của bà trong bối cảnh lịch sử thế kỷ 10.

Phạm Thị Trân – Người khai sinh và định hình nghệ thuật chèo

Phạm Thị Trân không chỉ đơn thuần là người đầu tiên "lên chiếu" và biến tiếng hát dân dã thành nghệ thuật, mà còn là người phụ nữ có tầm ảnh hưởng sâu sắc, biến thân phận người phụ nữ thành biểu tượng trong sân khấu. Bà được giới nghệ sĩ tôn vinh là Cửu thiên huyền nữ thành nương, xứng đáng là tổ nghề của ngành sân khấu nước ta. Sự sáng tạo của bà thể hiện qua việc xây dựng hình tượng vai hề trong chèo cổ và nhiều đóng góp đặc sắc khác. Vai trò của bà gắn liền với vùng đất Hoa Lư và triều đại Đinh Tiên Hoàng, đưa hình thức nghệ thuật này trở thành giá trị bất tử trong lịch sử văn hóa Việt. Nhà văn, nhà nghiên cứu Vũ Bình Lục đã dành nhiều thời gian tìm về Thái Bình, quê hương của tổ nghề hát chèo - Ưu Bà Phạm Thị Trân, để giải mã những câu chuyện lịch sử.

Di sản văn hóa và ý nghĩa Ngày Sân khấu Việt Nam

Ưu bà Phạm Thị Trân là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử được phong quan, một dấu mốc đáng tự hào cho giới nữ lưu thời phong kiến. Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Huỳnh Thành Đạt, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, đã xúc động chia sẻ: “Ưu bà Phạm Thị Trân không chỉ là người khởi dựng sân khấu dân tộc, mà còn để lại một di sản văn hóa vô giá.” Để tôn vinh những người gìn giữ nghệ thuật dân tộc, Chính phủ đã quyết định lấy ngày giỗ của bà - 12/8 âm lịch - làm Ngày Sân khấu Việt Nam. Hội thảo khoa học “Thân thế, sự nghiệp Ưu bà Phạm Thị Trân” còn là dịp để các đại biểu nhìn lại những giá trị lâu bền mà bà để lại, từ vai trò của nghệ sĩ trong việc kế thừa di sản đến hướng đi phát triển du lịch văn hóa thông qua nghệ thuật chèo.

Nghệ thuật chèo – Hồn cốt của đồng bằng Bắc Bộ

Nghệ thuật chèo không chỉ là một hình thức giải trí dân gian mà đã trở thành ngôn ngữ tâm hồn của người Việt. Nó gửi gắm đạo làm người, nơi tiếng cười dân dã hòa quyện với triết lý nhân sinh sâu sắc. Trong chèo, có giọt nước mắt cho nỗi oan khuất, có tiếng cười cho thói đời trớ trêu, có tình người, tình quê nồng đượm, có lòng thủy chung, hiếu nghĩa được nâng niu. Từ mảnh chiếu năm xưa nơi Phạm Thị Trân cất tiếng hát đầu tiên, chèo đã vượt thời gian để đến với ngày hôm nay, nơi các nghệ sĩ vẫn tiếp tục thắp lên ngọn lửa truyền thống. Phạm Thị Trân, với tài năng và tâm huyết của mình, đã góp phần tạo nên sức sống mãnh liệt cho nghệ thuật chèo, để tiếng trống chèo còn vang mãi nơi sân đình, để nghệ thuật dân gian tiếp tục tỏa sáng.

Câu hỏi thường gặp về Phạm Thị Trân

1. Phạm Thị Trân là ai?
   Phạm Thị Trân, hay còn gọi là Ưu Bà, được xem là bà tổ đầu tiên của nghệ thuật chèo Việt Nam, sống vào thế kỷ 10 dưới triều vua Đinh Tiên Hoàng.
2. Phạm Thị Trân quê ở đâu?
   Nhiều nghiên cứu cho rằng quê hương của bà có thể ở Thái Bình, tuy nhiên, các hội thảo khoa học vẫn tiếp tục làm rõ vấn đề này.
3. Vai trò của Phạm Thị Trân trong nghệ thuật chèo?
   Bà là người đầu tiên biến tiếng hát dân dã thành nghệ thuật sân khấu, đặt nền móng cho sự phát triển của chèo và được tôn vinh là tổ nghề sân khấu.
4. Ngày Sân khấu Việt Nam được lấy theo ngày nào?
   Chính phủ đã quyết định lấy ngày giỗ của Ưu Bà Phạm Thị Trân (12/8 âm lịch) làm Ngày Sân khấu Việt Nam.